{:nl}Stress less - project{:}

‘STRESS LESS tips’: hoe maak je je hoofd stil

Het is 8 januari 2018. Ik ben in Myanmar en rijd op mijn e-bike als een ‘Indiana Jones’ door de droge vlaktes. Op zoek naar nieuwe tempels. Ik sla een zandweg in en rijd 500 meter door de ‘bush’ en daar kom ik op een vlakte uit, bij een schitterende oude tempel.

Ketut, 33 jaar, zit te werken wanneer ik de tempel binnen kom. Hij schildert een doek met olifanten. Wanneer ik mijn ronde door de tempel heb gemaakt, raak ik met hem in gesprek over zijn kunstwerken en stress. Ketut en ik zijn even oud, maar hebben beiden een totaal ander leven. Mijn vraag aan hem: ‘hebben mensen in Myanmar wel stress?’

Pagan staat bekend om zijn ‘sand carving’ en ‘sand paintings’. Dat is verf gemixt met zand. Ketut werkt hier 2 tot 2,5 dag aan. Hij heeft het geleerd van een ‘meester’. Voorheen werkte hij in een bedrijf en verdiende hij 300 kyat ( 0,18 euro) per dag. Andere mensen gingen erop uit om zijn schilderijen te verkopen en verdienden meer dan hij. Dat voelde niet goed voor hem.  Twee jaar geleden besloot hij om voor zichzelf te beginnen. Hij verdient nu meer geld om zijn familie in het noorden te onderhouden.

Dagelijks bezoeken gemiddeld 10 toeristen ‘tempel nummer 2017’ omdat hij erg afgelegen ligt. Vanaf de weg is moeilijk te zien dat er een tempel is, want er hangt geen bord. Ketut houdt er van om hier te zitten werken door de rust en stilte. Bij de toeristische tempels is het dagelijks super druk maar is het lastig om te verkopen, want er is veel concurrentie.

‘Ketut, heb jij wel eens ooit stress?’

Ketut: ‘Stress….. wat is dat? Ohhh is dat wat je voelt in je hart?’ Daarna begint hij te vertellen. 

‘Van Chinese toeristen krijg ik stress. Zij zeggen dat zijn werk 2 of 3 dollar waard is en dat doet me pijn in mijn hart’. Terwijl hij dit vertelt lacht hij naar mij. Ik kan merken dat hij het lastig vindt om hierover te praten. In zijn oog zie ik een traantje. Daarna spreekt hij verder. ‘De pijn in mijn hart wordt boosheid. Het is een belediging als mensen zeggen dat mijn werk, waar ik zo lang op heb gezeten, is na te maken door een fabriek. Ik ben een trotse man en wil graag waardering’. Wanneer hij zijn doeken laat zien, straalt hij.

Maar zijn er ook andere dingen waar je je stress of zorgen over maakt? ‘Ja, over mijn familie en over ons geld. Het geld wat ik namelijk verdien, spaar ik en gaat naar mijn familie. Zij wonen in de bergen hier ver vandaan’. Zijn vader, moeder, opa, oma,  2 broers en 2 zussen werken op het land voor een rijke familie. Ze werken 10 uur per dag voor 300 kyat. Een heel arm leven.  ‘Soms kunnen mijn ouders niet naar het ziekenhuis toe. Ze lenen dan geld van rijke mensen, maar daarover moeten ze weer rente betalen’.

1 x per maand gaat Ketut terug naar zijn huis. ‘Ik ben dan blij om mijn familie weer te zien. Aan de andere kant, is iedereen aan het werk wanneer ik kom. Wanneer ze thuis zijn, zijn ze moe en willen ze slapen. Ik voel me dan soms alleen’.  Op dit moment woont Ketut bij zijn tante in Pagan. Ook zijn zus van 22 jaar woont sindskort bij hen in. Het werk op het land verdiende zo weinig dus nu is ook zijn zusje naar Pagan gestuurd om te helpen. Ketut is blij want hij is nu niet meer zo alleen. Zijn vrienden zijn er wel. Zij vragen elke avond of hij mee naar buiten komt om te eten en rond te hangen maar soms gaat dat niet want hij moet nog een doek af maken.

Wat voor een oplossing heb je voor de mensen in Europa met teveel stress?

‘Schilder en teken. Wanneer je dingen op papier zet dan wordt je hoofd stil. Dat is tenminste mijn ervaring. Wanneer ik werk aan mijn ‘sand carvings and paintings’,  denk ik niet meer aan de nare dingen om me heen. Mijn hoofd is dan stil. Ik ben alleen gefocust op mijn tekening.’

‘Ik denk dat wanneer iedereen doet wat hij leuk vindt, hij niet meer gestresst is. Helaas is dat voor mij niet altijd mogelijk. Ik moet ook geld verdienen om te leven. Gelukkig doe ik dat wel met iets wat mij gelukkig maakt’.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*